آمار رسمی چه میگوید؟ وقتی طرح رایگان هم جواب نمیدهد
در یکی از بزرگترین طرحهای دوگانهسوز دولتی، هدفگذاری رسمی برای دوگانهسوز کردن حدود ۱٬۴۶۰٬۰۰۰ خودرو انجام شد.
این طرح بهصورت کاملاً رایگان اجرا شد؛ یعنی مالک خودرو بدون پرداخت هزینه، از نظر تئوریک باید منفعت مالی مستقیم از مصرف CNG میبرد.
اما نتیجه نهایی چه بود؟
-
از میان بیش از ۱.۴ میلیون خودروی هدفگذاریشده
-
تنها حدود ۳۰۰ هزار خودرو به ناوگان دوگانهسوز کشور اضافه شد
این عدد بهتنهایی نشان میدهد که حتی «رایگان بودن» هم نتوانست اعتماد عمومی را جلب کند.
تناقض بزرگ؛ افزایش خودرو، کاهش مصرف CNG
نکته نگرانکنندهتر اینجاست که با وجود اضافه شدن این حدود ۳۰۰ هزار خودروی دوگانهسوز جدید،
نهتنها مصرف CNG افزایش پیدا نکرد، بلکه طبق آمار رسمی، کشور با کاهش حدود ۱۷٪ مصرف CNG مواجه شد.
این تناقض یک پیام روشن دارد:
مشکل، تعداد خودروهای دوگانهسوز نیست
مشکل، رفتار مصرفکننده پس از دوگانهسوز شدن خودرو است
وقتی خودرو بهدلیل استهلاک موتور، هزینه تعمیر بالا یا تجربه نامطلوب فنی، از گاز کمتر استفاده میکند،
افزودن خودروهای جدید عملاً اثر معکوس خواهد داشت. حتی استفاده از نسل 4 دوگانه سوز سکونشیال هم کمکی نخواهد کرد.
تمرکز اشتباه سیاستگذار؛ افزودن خودرو بهجای حفظ مصرف
تقریباً تمام طرحهای دولتی دوگانهسوز، یک ویژگی مشترک دارند:
تمرکز صرف بر افزایش تعداد خودروهای دوگانهسوز.
در حالی که بخش بزرگی از ناوگان فعلی:
-
یا اصلاً از CNG استفاده نمیکند
-
یا مصرف آن را به حداقل رسانده
-
یا فقط در شرایط اضطراری به سراغ گاز میرود
دلیل مشترک این رفتارها، نه قیمت گاز است و نه نبود جایگاه؛
بلکه ترس از استهلاک موتور و هزینههای بعدی آن است.
اگر خودروهای فعلی به CNG برگردند، چه میشود؟
واقعیت مهمی که کمتر به آن توجه شده این است که:
اگر دغدغه فنی و استهلاک همین خودروهای دوگانهسوز موجود حل شود،
احتمالاً افزایش مصرف CNG از محل این خودروها بهمراتب بیشتر از افزودن خودروهای جدید خواهد بود.
در چنین شرایطی:
-
مصرف CNG بهصورت طبیعی افزایش مییابد
-
نیاز به طرحهای پرهزینه و سوبسیددار کاهش پیدا میکند
-
اعتماد عمومی به سیاست سوختی بازمیگردد
به بیان سادهتر:
حل مسئله استهلاک، از هزار طرح رایگان مؤثرتر است.
تجربه طرح «دوگانهسوز دولتی رایگان» چه چیزی را ثابت کرد؟
طرح دوگانهسوز دولتی رایگان یکی از بزرگترین پروژههای تغییر الگوی مصرف سوخت در کشور بود.
در ابتدای اجرای طرح، استقبال قابل توجهی صورت گرفت، اما پس از چند سال:
-
بسیاری از مالکان مصرف CNG را کاهش دادند
-
برخی مخزن را از خودرو حذف کردند
-
نارضایتی از استهلاک موتور افزایش یافت
این تجربه نشان داد که رایگان بودن تبدیل، جایگزین حل مشکل استهلاک نمیشود.
چرا استهلاک موتور باعث شکست اقتصادی طرحها میشود؟
استهلاک موتور فقط یک مسئله فنی نیست؛ یک مسئله اقتصادی مستقیم است.
برای مالک خودرو یا راننده ناوگان:
-
هزینه سنگین تعمیر موتور = کاهش درآمد
-
خواب خودرو در تعمیرگاه = از دست رفتن کار
-
افزایش مصرف سوخت = هزینه مضاعف
در چنین شرایطی، حتی اگر CNG ارزانتر باشد، صرفه اقتصادی آن از بین میرود و مصرفکننده بهطور طبیعی از آن فاصله میگیرد.
ناوگان حملونقل؛ اولین قربانی طرحهای ناقص دوگانهسوز
ناوگان تاکسی، وانت و خودروهای خدماتی بیشترین فشار را از استهلاک موتور متحمل میشوند.
این خودروها:
-
ساعات طولانی با گاز کار میکنند
-
توقف در تعمیرگاه برایشان بسیار پرهزینه است
-
درآمد روزانه به سلامت موتور وابسته است
وقتی طرحهای دوگانهسوز بدون راهکار کاهش استهلاک اجرا میشوند، ناوگان اولین گروهی است که طرح را کنار میگذارد.
چرا توسعه زیرساخت بهتنهایی کافی نیست؟
ساخت جایگاه، توزیع کیت، تبلیغ مصرف CNG و حتی یارانه، همگی ابزار هستند؛ نه راهحل.
اگر موتور خودرو در اثر مصرف گاز آسیب ببیند:
-
زیرساخت بلااستفاده میشود
-
سرمایه ملی هدر میرود
-
سیاستگذار با بیاعتمادی عمومی مواجه میشود
حل مسئله استهلاک، پیشنیاز موفقیت هر زیرساختی است.
ارتباط مستقیم استهلاک حلنشده با شیفت به LPG یا بازگشت به بنزین
وقتی مصرفکننده احساس کند CNG به موتور خودرو آسیب میزند، به دنبال گزینه جایگزین میرود؛
چه LPG، چه بنزین.
این یعنی:
-
بازگشت فشار به مصرف بنزین
-
افزایش هزینههای ملی
-
شکست هدف اصلی طرحهای دوگانهسوز
در واقع، استهلاک حلنشده موتور، موتور سیاستهای انرژی را هم از کار میاندازد.
راهکار واقعی موفقیت طرحهای ملی دوگانهسوز چیست؟
برخلاف تصور رایج، راهکار اصلی نه تغییر نوع سوخت است و نه تغییر کیت.
راهکار واقعی عبارت است از:
-
مدیریت اثر CNG بر موتور
-
کاهش تنش حرارتی و خشکی سوخت
-
افزایش عمر قطعات حیاتی موتور
وقتی موتور حفظ شود، مصرف CNG پایدار میشود؛
و وقتی مصرف پایدار شود، طرح ملی موفق خواهد بود.
جمعبندی نهایی؛ سیاست انرژی بدون حل استهلاک، محکوم به شکست است
تجربه طرحهای دوگانهسوز نشان داده است که بدون توجه به سلامت موتور خودروهای موجود، هرگونه افزایش کمی ناوگان، نهتنها کمکی به مصرف CNG نمیکند، بلکه میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. تجربه سالهای گذشته بهروشنی نشان داده است:
-
CNG بهتنهایی مشکل را حل نمیکند
-
تبدیل رایگان خودرو کافی نیست
-
زیرساخت بدون اعتماد مصرفکننده بیفایده است
تا زمانی که استهلاک موتور خودروهای دوگانهسوز بهصورت فنی و پایدار حل نشود، هیچ طرح ملی دوگانهسوزی به موفقیت واقعی نخواهد رسید.
📌برای بررسی جامعتر این موضوع و شناخت راهکارهای اصولی کاهش استهلاک موتور در خودروهای CNG، میتوانید به مقاله مرجع سیستم بهسوزگاز مراجعه کنید.